عبد الغفار بن علي محمد ( نجم الدوله )

14

سفرنامه دوم نجم الدوله به خوزستان ( فارسى )

تبحّر خاصّى يافته بود . وى همچنين ، در حلّ بعضى از مسائل رياضى و نيز در تنظيم جدول لگاريتم ، ابتكارات و اكتشافات شايان توجّهى داشت و به همين جهت به « غياث الدّين جمشيد ثانى » 4 ملقّب شد . وى بخش عمدهء تحصيلات خود را در اصفهان انجام داد و چون آوازه‌اش بالا گرفت ، شاهزاده اعتضاد السّلطنه - وزير علوم و معارف وقت - وى را به تهران دعوت كرد . او اين دعوت را پذيرفت و در آنجا ساكن شد و مورد توجّه و التفات خاصّ قرار گرفت . ابو الحسن فروغى ( فرزند محمّد حسين خان ذكاء الملك ) ، ضمن شرح حالى كه در سال 1326 ه . ق . از نجم الدّوله نگاشته ، در مورد پدر وى ( ملّا على محمّد ) چنين اظهار نظر كرده است : . . . مرحوم ملّا على محمّد . . . . از روى حقيقت و انصاف ، از اجلّهء دانشمندان ايران بلكه از اعاظم رجال دوران به شمار مىآمد . فن مخصوصش رياضى قديم بوده و در اين فنّ با عظمت ، رياضتى عظيم برده به حدّى كه از كاشفين و مخترعين علوم و فنون به حساب آيد و ملاحظهء اكتشافاتش در مسائل جبرى به صاحبان اين علم ، خدمت‌هاى بىحساب نمايد . . . مختصر ، پدر دانشمند حاجى نجم الدّوله از مفاخر بزرگ مملكت ما مىباشد و آن درختى است كه بايستى آثار وجودش در قرون و اعصار بماند و نهال‌هاى تازه و تر در زمين با بركت دانش و كمال نشاند . 5 ملّا على محمّد صاحب تصنيفات و تأليفاتى بسيار ارزنده در زمينهء علوم رياضى است كه اهمّ آن‌ها عبارت‌اند از : - تكملة العيون در مسائل جبر و هندسه ، شامل بيست مسأله كه احتمالا در تكميل كتاب عيون الحساب مرحوم ملّا محمّد باقر يزدى نوشته شده است . - رساله‌اى در بيان قاعدهء كلى براى گشايش معادلات جبرى در هر درجه‌اى . - رساله‌اى در جداول اعداد و غيره كه ظاهرا ضمن آن ، جدول لگاريتم مطرح شده است . - كتابى مبسوط در علم اعداد . 6 ملّا على محمّد در صفر 1293 ه . ق . در تهران وفات يافت و در هم آنجا دفن شد . بارى ! از پدرى با آن مرتبه از فضل و كمال ، پيدايش فرزندى با اين همه دانش و فرزانگى شگفت نيست . تحصيلات عبد الغفّار خان ، كه از نعمت وجود پدرى بسيار فاضل و معلم رياضى خصوصى مبرّزى برخوردار بود ، علوم مرسوم زمان - به ويژه كلّ رياضيات و هيئت قديم - را نزد پدر آموخت و آنگاه به همراه وى به تهران نقل مكان كرد .